’Je moet leren kijken naar wat je nog wel kunt’

Hans Koopmans (73) leeft met maculadegeneratie.

Artikel met toestemming overgenomen uit de Nieuwe Ooststellingwerver van 7 augustus 2026.
© Foto: Susan van Weperen

Oosterwolde: Voor Hans Koopmans uit Oosterwolde veranderde het leven ingrijpend toen hij begin vijftig was. Waar hij jarenlang met plezier voor de klas stond op diverse scholen in Ooststellingwerf en later zelfs directeur werd, begon zijn zicht langzaam maar onomkeerbaar achteruit te gaan. De diagnose maculadegeneratie betekende een kantelpunt in zijn leven.

Hans Koopmans toont op de tablet een foto met een vlek. Zo ziet iemand met maculadegeneratie
© Foto: Susan van Weperen

Hoewel de 73-jarige Hans Koopmans inmiddels met een visuele beperking leeft, blijft hij vooral gericht op wat er nog wel mogelijk is. „Het begon met de krant”, vertelt hij. „De letters liepen niet meer recht. Daarna werd het steeds minder. Uiteindelijk zag ik recht vooruit bijna niets meer.”

Onderwijs

Hans werkte 35 jaar in het onderwijs, onder andere op obs Buttinga in Oosterwolde. Na zijn loopbaan als leerkracht werd hij nog drie jaar directeur. Het was een periode waarin zijn zichtproblemen steeds meer invloed kregen op zijn werk. „Als directeur kon ik op een gegeven moment handschriften niet meer lezen”, zegt hij. „Dat werd lastig in mijn functie.”

Toch bleef hij nog enige tijd actief in het onderwijs, onder meer als interim-directeur in Langedijke en Steggerda. Uiteindelijk werd duidelijk dat doorgaan niet meer ging.

Hans en Kinge Koopmans. © Foto: Susan van Weperen

„Autorijden in de regen of in het donker werd gevaarlijk. En ik herkende mensen op het schoolplein niet meer. Dat was het moment waarop ik wist: dit kan niet langer.” Na een bezoek aan de oogarts volgde de diagnose: maculadegeneratie, een aandoening van het netvlies waarbij het centrale zicht langzaam verdwijnt. Hans was toen 52 jaar.

’Sociaal blind’ worden

De arts gebruikte een term die Hans nog altijd is bijgebleven: sociaal blind. „Ik kon nog wel iets zien aan de zijkant, maar niet meer in het midden. Mensen herkennen werd steeds moeilijker.”

Dat had grote gevolgen voor zijn dagelijks leven. Niet alleen het lezen verdween, ook sociale contacten werden ingewikkelder. „Je weet soms niet meer wie je tegenover je hebt. Dat is lastig in een dorp waar je iedereen kende.” Toch bleef hij niet bij de pakken neerzitten. Hij koos er bewust voor om actief te blijven.

Werkgroep toegankelijkheid

Na zijn afscheid van het onderwijs raakte Hans betrokken bij de werkgroep toegankelijkheid van de gemeente Ooststellingwerf. Ook bleef hij actief bij lokale initiatieven, waaronder de lokale omroep Odrie.

„Het belangrijkste is dat je niet in een gat valt”, zegt hij. „Je moet blijven meedoen.” Daarnaast was hij jarenlang actief in de sportwereld en gaf hij korfbaltraining. Zijn beperking vroeg daarbij wel om aanpassingen. „Een bal naar mij gooien werkte niet meer goed.”

Leven met beperkt zicht

Zijn zicht is inmiddels verder achteruitgegaan. Hans ziet vooral nog aan de zijkanten, maar het centrale beeld is verdwenen. „Lezen kan ik niet meer. Televisie kijken heeft weinig zin, behalve praatprogramma’s. Sport kan ik niet volgen, ik zie alleen beweging.”

Toch blijft hij geïnteresseerd in de wereld om hem heen. Hij volgt het nieuws via een app met vergrotingsfunctie en de mogelijkheid tot voorlezen. Ook luistert hij regelmatig naar lokale politiek en raadsvergaderingen. „Maatschappelijk wil ik gewoon blijven meedoen. Dat is belangrijk.”

Latere leeftijd

Maculadegeneratie komt vooral voor op latere leeftijd. Het tast de macula (gele vlek) in het netvlies aan, het deel dat verantwoordelijk is voor scherp zicht. „Die plek is maar een paar millimeter groot, maar essentieel”, legt Hans uit. „Daar gaat het mis.”

Volgens hem komt de aandoening steeds vaker voor bij ouderen. Het verloop verschilt per persoon, maar genezing is niet mogelijk. „Je moet leren omgaan met wat er nog is”, zegt hij.

Hulpmiddelen

In de loop der jaren heeft Hans geleerd gebruik te maken van hulpmiddelen. Zo werkt hij met spraaksoftware op zijn iPad en kan hij berichten laten voorlezen of inspreken. „Dat helpt enorm. Ik kan zelfs WhatsApp gebruiken met spraak.”

Ook websites met voorleesfuncties en vergrotingsmogelijkheden maken het leven eenvoudiger. Daarnaast zijn er praktische aanpassingen in de openbare ruimte, zoals betere contrasten bij bruggetjes. „Groene bruggetjes zie ik slecht. Witte zijn beter zichtbaar. Dat soort kleine dingen maken echt verschil.”

Samen met zijn vrouw laat Hans Koopmans diverse ’tools’ zien die hem helpen bij het lezen. 
© Foto: Susan van Weperen

Zijn vrouw Kinge speelt een belangrijke rol in zijn dagelijks leven. Zij helpt hem onder andere bij het navigeren in het verkeer. „In het dorp loopt zij vaak voorop”, zegt Hans. „Dan geeft ze aan waar obstakels zijn of of er verkeer aankomt.”

Ook sociale situaties vragen om aanpassing. Drukke ruimtes of onbekende mensen zijn lastig. „Als iemand achter mij komt en ik herken die niet, is dat niet prettig. Maar je leert ermee omgaan.”

Niet alleen

Hans benadrukt dat je er niet alleen voor hoeft te staan. Toch voelt hij zelf niet altijd de behoefte aan lotgenotencontact. „Er zijn maculacafés, bijvoorbeeld in Assen.”

Hij ziet dat veel mensen na de diagnose in paniek raken. „Je hebt nog 80 procent zicht en denkt meteen dat het voorbij is. Dan moet je leren om dat om te draaien naar: wat kan ik nog wel?”

Ondanks alles probeert Hans dus positief te blijven. Dat is volgens hem essentieel om met de aandoening te leven. „Als je alleen maar in de put zit, help je jezelf niet”, zegt hij. „Je moet kijken naar wat nog kan.” Hij vindt zelfs dat er ergere beperkingen zijn. „Doof zijn lijkt me moeilijker. Dan kun je helemaal geen gesprek meer voeren.”

Kleine aanpassingen

In het dagelijks leven zit de winst vaak in kleine aanpassingen: contrast, spraakfuncties, hulpmiddelen en goede begeleiding. „Je moet het leren gebruiken, maar dan kun je veel meer dan je denkt.” Ook humor speelt een rol. Foutjes in spraaksoftware zorgen soms voor luchtige momenten. „Soms gaat een bericht helemaal mis en staat er iets geks. Maar daar kun je ook om lachen.”

Hoewel zijn zicht beperkt is, blijft Hans actief, betrokken en nieuwsgierig naar de wereld om hem heen. „Het is anders geworden, maar het is niet voorbij.”