Voeding en maculadegeneratie

Heeft voeding invloed op het voorkomen, de ontwikkeling en de vertraging van droge en natte LMD (leeftijdsgebonden maculadegeneratie)?
Het antwoord is volmondig ja! 

Een gezond voedingspatroon, regelmatig fysieke activiteit, een gezond lichaamsgewicht (BMI tussen 18,5 -24.9), een lage alcoholconsumptie en niet roken. Vijf leefstijlgewoonten die van invloed zijn op de levensverwachting. Gewoonten die niet alleen goed zijn voor uw algemene welzijn, maar zeker ook voor uw ogen. Gezonde voeding draagt bij aan een goed zicht. Het helpt het proces van LMD te voorkomen of te vertragen. Zelfs als uw risico op zo’n aandoening genetisch verhoogd is.

Voeding 

Uw oogarts heeft u waarschijnlijk aangeraden voedingssupplementen te nemen en een gezonde leefstijl eropna te houden. (Dit staat in de richtlijnen voor de oogarts). Daarnaast geven veel oogartsen ook aan dat u het beste het mediterrane eetpatroon kunt volgen. Het verschil met de schijf van 5 is minder vlees, melkproducten en boter en meer groeten, fruit en peulvruchten. Daarnaast is het goed om twee keer per week vette vis te eten en voor het bakken olijfolie te gebruiken.

Het oog 

Het ook bestaat uit verschillende onderdelen die elk een eigen behoefte hebben aan voedingsstoffen. Dit wordt in het onderstaande plaatje uitgebeeld, het netvlies heeft bijvoorbeeld behoefte aan zink en luteïne om gezond te blijven.

Voedingsbestanddelen

Er zijn veel verschillende voedingsbestanddelen onderzocht in relatie tot LMD. Zij vormen essentiële bouwstoffen voor het oog en/of zorgen dat het oog goed functioneert. De meest onderzochte voedingsbestanddelen zijn luteïne, zeaxantine, zink, vit, C en omega 3 vetzuren. Er is aangetoond dat zij het risico op verdere ontwikkeling van LMD vertragen. (Lees meer in: Het oog wil ook wat! Zie onder.)

Waarom een mediterraan voedingspatroon? 

Groenten, olijfolie en vette vis houden bijvoorbeeld uw hart en bloedvaten gezond en uw bloeddruk laag, dit is allemaal goed voor uw hele lichaam en dus voor uw ogen. Verder draagt het mediterrane voedingspatroon bij aan een gezond cholesterolniveau en kan het ontstekingen tegengaan. Bij maculadegeneratie worden er chronische ontstekingsreacties in het netvlies gezien. Maar voor uw ogen zijn omega 3-vetzuren ook om andere redenen onmisbaar. De belangrijkste reden is dat uw netvlies deels uit deze vetten bestaat. Vooral de lichtgevoelige cellen in het centrale deel van het netvlies, de gele vlek of macula, bevatten er veel van. Om die netvliescellen goed te laten werken, is voldoende aanvoer van verse vetzuren heel belangrijk. Onderzoek laat zien dat uw risico op leeftijdgebonden maculadegeneratie afneemt naarmate u meer visvetzuren binnenkrijgt.

Kleur is belangrijk voor de macula 

De laatste jaren blijkt uit onderzoek dat er een speciaal verband is tussen voeding en ooggezondheid. Groenten met een diepgroen, felgeel of oranje kleurtje blijken extra gezond voor uw ogen. Denk aan boerenkool, oranje paprika’s en kaki’s. Deze groenten en vruchten bevatten gele kleurstoffen en beschermen uw ogen tegen fel zonlicht. Deze kleurstoffen heten luteïne en zeaxanthine en vormen in uw netvlies het maculapigment. Deze stoffen komen in mindere mate in de voeding voor vandaar dat oogartsen adviseren om bij droge maculadegeneratie naast gezonde voeding ook voedingssupplementen te nemen.

Het mediterrane voedingspatroon

ChatGPT zei:

In de mediterrane keuken wordt het bord vooral gevuld met plantaardige voedingsmiddelen. Dat wil zeggen: groenten, fruit, peulvruchten, volkoren granen, noten en zaden en paddenstoelen. De maaltijden worden op smaak gebracht met knoflook en verse kruiden en een scheutje goede olijfolie. Met zo’n plantaardig voedingspatroon krijgt u onder andere veel antioxidanten binnen waarmee u LMD vertraagt.

Probeer zoveel mogelijk uit de groene cirkels te eten.
  • Eet 400 gram groenten per dag. Probeer vooral veel verschillende soorten groenten op tafel te zetten. Varieer met de manier van bereiden. Veel groenten zijn niet alleen gekookt, maar ook (roer)gebakken of rauw lekker.
  • Eet drie porties fruit per dag. Ontbijt bijvoorbeeld met kwark met fruit, en neem fruit als tussendoortje of na lunch en avondeten. Gebruik 4 eetlepels olijfolie per dag. Neem liefst extra vierge olijfolie.
  • Eet 450 gram (gare) peulvruchten per week. Denk aan kapucijners, linzen en bruine bonen, maar bijvoorbeeld ook aan humus (gemaakt van kikkererwten) en tahoe of tempeh (gemaakt van sojabonen). Groene peulvruchten als doperwten, kousenband en sperziebonen worden als groente gerekend. 
  • Eet 90 gram noten, zaden en pitten per week. Denk aan sesamzaad, walnoten en pompoenpitten. Voeg ze bijvoorbeeld toe aan uw muesli, strooi ze over een salade of neem ze als tussendoortje.
  • Vis en schaaldieren: Streef naar 300 gram per week (twee tot drie porties). Neem bij voorkeur vette soorten: die bevatten veel gezonde omega 3-vetzuren. Denk aan makreel, sardines, haring en zalm. Maar ook kabeljauw, koolvis en mosselen bevatten omega 3-vetzuren. Eet u weinig of geen vis, neem dan een omega 3-supplement. Slik 250 tot 500 milligram EPA/DHA per dag. Heeft u al leeftijdsgebonden maculadegeneratie, dan is het een goed idee om sowieso een omega 3-supplement te nemen.
  • Eet weinig dierlijke producten. Eiwitten komen in het mediterrane voedingspatroon vooral uit peulvruchten, noten en volkoren graanproducten. Dierlijke producten als vlees, vis en zuivel spelen een bijrol. Als vegetariër of veganist kunt u dus ook prima ‘mediterraan’ eten.
  • Zuivel: Neem maximaal een tot twee kleine porties per dag, liefst in de vorm van kaas, yoghurt of kwark. Zulke gefermenteerde melkproducten zijn net als vezels goed voor een gezonde darmbacteriebevolking.
  • Eieren: Aanbevolen wordt twee tot vier eieren per week.
  • Wit vlees: Houd het bij twee porties (200 gram) kip, kalkoen of ander gevogelte per week. Rood vlees en bewerkte vleesproducten: Eet hiervan zo min mogelijk. Zowel van rood vlees; denk aan rundvlees, varkensvlees, lam en wild, als van vleesproducten zoals worst, ham en paté is bekend dat een hoge consumptie samenhangt met een hoger risico op leeftijdsgebonden maculadegeneratie.

Gezonde vetten

In de mediterrane keuken is olijfolie hét bereidingsvet. Ze is onder andere rijk aan ontstekingsremmende antioxidanten en aan omega 9-vetzuren, die zorgen ook voor gezonde cholesterolwaarden. De omega 3-vetzuren uit vis dienen bijvoorbeeld als bouwstenen voor uw netvliescellen. Verder zorgen vetten voor een betere opname van sommige vitamines die heel belangrijk zijn voor uw ogen.

Olijfolie. Probeer 4 eetlepels per dag te gebruiken. Sprenkel ze bijvoorbeeld over gekookte groenten en rauwkostsalades, en smoor groenten er zachtjes in gaar. Hoe minder bewerkt, hoe meer gezonde stoffen er in olijfolie zitten; neem daarom bij voorkeur een extra vierge olie. Zolang u deze niet te sterk verhit, kunt u er ook mee bakken. Warm om die reden uw pannen bij voorkeur op vóór u er olie in doet.

Wat kunt u beter minderen?

  • Weinig zout: In de mediterrane keuken worden maaltijden vooral op smaak gebracht met knoflook, kruiden en olijfolie. Zout wordt weinig toegevoegd.
  • Weinig suiker: Koekjes, taart, gebak en frisdranken zijn in het mediterrane voedingspatroon geen dagelijkse kost. Bewaar ze daarom liever voor bijzondere gelegenheden.
  • Weinig of geen alcohol. Anders dan sommige mensen denken, is alcohol niet hét gezonde ingrediënt van het mediterrane voedingspatroon. Eén klein glaasje per dag lijkt veilig voor uw ogen, maar alcohol is zeker geen ‘must’. Twee glazen of meer per dag is voor uw ogen zelfs bewezen ongezond. Bent u erg gehecht aan uw dagelijkse glaasje? Neem dan het liefst rode wijn: daar zitten veel ontstekingsremmende polyfenolen in.

Topgroenten voor uw netvliezen

  1. Boerenkool
  2. Veldsla
  3. Spinazie
  4. Raapstelen
  5. Postelein
  6. Rucola
  7. Andijvie
  8. Doperwten
  9. Broccoli
  10. Prei
  11. Oranje paprika

Groene bladgroenten: alle soorten sla; rucola; spinazie; andijvie; raapstelen; waterkers. Knolgroenten: rode bieten en venkel. Koolsoorten: Chinese kool; spitskool; koolrabi; paksoi. Stengelgroenten: bleekselderij en snijbiet.

Topfruit voor uw netvliezen

  1. Kaki’s
  2. Nectarines
  3. Bramen
  4. Olijven (inderdaad, olijven zijn vruchten!)
  5. Kruisbessen
  6. Frambozen
  7. Pruimen
  8. Blauwe bessen en bosbessen
  9. Aardbeien

Bronvermelding

Dit artikel is tot stand gekomen in samenspraak met het Oogfonds
Het Voedingscentrum – “Adviezen nitraat en nitraatrijke groente“
De gids “Het oog wil ook wat“
Het digitale boekje De lekkerste lenterecepten voor gezonde ogen van het Oogfonds

Mocht u meer willen weten raadpleeg dan:

De gids: “Het oog wil ook wat”. U kunt door op de titel te klikken een digitale versie van deze gids bekijken met veel verdere informatie en gezonde recepten. Als u lid wordt van de MaculaVereniging krijgt u als onderdeel van het welkomstpakket de gedrukte versie.

Een wat minder uitgebreide uitleg vindt u in het artikel “Boerenkool voor uw ogen”. Klik daarvoor op de titel. 

Of beluister de podcast nummer 9: Voeding en voedingssupplementen.

In de maculaVisie sept 2024 nr. 3 is een special over voeding opgenomen (alleen voor leden).