Het oude liedje?

Patiënten met onbehandelbare aandoeningen als retinitis pigmentosa, droge leeftijdsgebonden maculadegeneratie en opticus atrofie zijn helaas een makkelijke prooi voor commercieel ingestelde vakbroeders. Er zijn al heel wat therapieën de revue gepasseerd: placentaweefsel achter het oog inbrengen, bijensteken, witte bloedcellen opfluffen, elektrostimulatie, vetzuren, bokkedoornextract, vitamine A, de “Cubatherapie” om er maar een paar te noemen. Het geniepige is, dat de behandelingen vaak delen van serieus onderzoek gebruiken, waardoor de patiënt er extra gemakkelijk intuint. Al eerder is gewaarschuwd voor het gebruik van stamcellen op een volkomen wetenschappelijk niet verantwoorde manier door bijvoorbeeld het zeer professioneel opgezette X-cell Center in Duitsland. Deze grote kliniek is in 2011 gesloten nadat een peuter was overleden na een ingreep. Je verwacht echter niet, dat in een goed georganiseerd (maar blijkbaar toch niet goed gecontroleerd) land als Duitsland dergelijke lieden hun gang kunnen gaan.

Waar gaat het nu om?

In Florida en in Dubai wordt behandeling met stamcellen, afkomstig uit eigen beenmerg, aangeboden voor een waslijst aan oogkwalen: natte (!) en droge leeftijdsgebonden maculadegeneratie, retinitis pigmentosa, ziekte van Stargardt, ziekte van Best, myope maculadegeneratie, afgestorven netvlies na een stoornis in de bloedsomloop (infarct) of na een netvliesloslating, opticus atrofie door de ziekte van Leber, door een infarct of een trauma en niet te vergeten: glaucoom! Als patiënt moet je ongeveer 20.000 USD betalen, kosten voor de reis en verblijf komen daar nog bij. Men probeert 300 deelnemers in deze studie op te nemen, hetgeen voor een dergelijke zeer experimentele studie een ongebruikelijk hoog aantal is. De leiders van deze studie (Steven Levy en Jeffrey N. Weiss) hebben geen noemenswaardige wetenschappelijke achtergrond. Weiss heeft wel gepubliceerd over het gebruik van hyperbare zuurstof bij bijvoorbeeld droge leeftijdsgebonden maculadegeneratie, ook al geen geaccepteerde therapie. Beenmergcellen worden onder lokale verdoving opgezogen uit het bekkenbot van de patiënt, hetgeen ongeveer 15 minuten duurt en vaak een pijnlijke procedure is. De stamcellen worden ingespoten in het glasvocht, al dan niet in combinatie met een glasvochtoperatie, naast het oog (zeer dubieus!), achter het oog en zelfs intraveneus (in de bloedbaan, volkomen onwetenschappelijk). Bovendien bevatten bij retinitis pigmentosa en de andere hierboven genoemde erfelijke aandoeningen de stamcellen natuurlijk hetzelfde erfelijke defect en is het alleen al daarom zeer twijfelachtig of dit zinvol is. Ook is de opbrengst aan stamcellen uit het eigen beenmerg zeer beperkt.

Meeliftgedrag!

Het is zeer verontrustend dat deze geldklopperij verpakt als serieus onderzoek te vinden is op de site www.clinicaltrials.gov, waar tegenwoordig elke studie aangemeld hoort te worden indien het experimentele behandelingen van mensen betreft. Voor onderzoekers is het handig dat men van elkaar weet wie waar mee bezig is. Voor de patiënt is het echter zeer verwarrend omdat op dezelfde website ook een andere stamceltherapie staat die wel wetenschappelijk verantwoord wordt uitgevoerd. Het betreft een kleinschalig onderzoek (18 patiënten) onder leiding van Prof. dr. S.D. Schwarz, Jules Stein Eye Institute, Los Angeles, en het bedrijf Advanced Cell Technologies, waarvoor geen kosten in rekening worden gebracht en waarover al twee wetenschappelijke publicaties zijn verschenen.

In deze tijd met bijna niet bij te benen informatie op internet en in wetenschappelijke tijdschriften is deze site een vaak geraadpleegde bron om op de hoogte te blijven van onderzoek en ontwikkelingen. Patiënten worden ook aangemoedigd de site in de gaten te houden, omdat zij natuurlijk zeer gemotiveerd zijn hun aandacht niet te laten verslappen. Via de site worden de patiënten uitgenodigd direct contact op te nemen met de leider van de “studie” en krijgen zij “voorlichting”: een uitnodiging hun gegevens op te sturen, de voorlopige rekening en mooie beloften. Als wetenschappers verkeerden wij in de veronderstelling dat de site gecontroleerd zou worden en dat er, zoals in Nederland, toestemming van een Medisch Ethische Commissie nodig is, alvorens je mensen aan een onderzoek mag laten deelnemen. Ook is het in Nederland niet toegestaan, zoals Weiss & Levy dat doen, om patiënten te laten betalen voor deelname aan een wetenschappelijk onderzoek.

Behalve de in onze ogen vooral uit commercieel oogpunt opgezette studie van Weiss & Levy staan er nog diverse andere stamcel “therapieën” op de ww.clinicaltrials.org site, die eveneens met een zeer kritische blik gelezen moeten worden. Wij herhalen onze waarschuwing : “Mensen, trap er niet in! Dit is geen onderzoek, dit is verdienen aan andermans ellende!”

Dr. Mary J. van Schooneveld en Prof.dr. Frans P.M. Cremers, mede namens drs. Nathalie M. Bax, Prof.dr. Arthur A.B. Bergen, dr. Camiel F.J. Boon, dr. L. Ingeborgh van den Born, dr. Rob W.J. Collin, drs. Greet Dijkman, dr. Lonneke Haer-Wigman, dr. Anneke den Hollander, Prof.dr. Carel B. Hoyng, prof.dr. Caroline C.W. Klaver , dr. B. Jeroen Klevering, prof.dr. Annette C. Moll, dr. Astrid S. Plomp, Prof.dr. Reinier O. Schlingemann en dr. Frank D. Verbraak.