Laat de tekst voorlezen met ReadSpeaker
Vormen van MD

MaculaDegeneratie is een verzamelnaam voor diverse aandoeningen. Onderstaand wordt een korte beschrijving gegeven van de meest voorkomende vormen. De MaculaVereniging heeft een aantal specials over bijzondere vormen van MD uitgegeven. Nieuwe leden krijgen de gids: “MD en hoe nu verder?” toegestuurd met uitgebreide informatie. Voor vragen kunt u bellen met het landelijk bureau van de vereniging tel. 030-298 07 07, of mailen naar info@maculadegeneratie.nl

Leeftijdgebonden maculadegeneratie (LMD) is de meest voorkomende vorm van MD. Ze openbaart zich zo rond de 50 jaar bij mensen die voorheen meestal goed hebben kunnen zien. LMD komt voor in twee typen.

De droge vorm van LMD

De grootste groep patiënten lijdt aan de droge vorm. Droge LMD kan vanaf middelbare leeftijd optreden. De achteruitgang van het gezichtsvermogen is gewoonlijk langzaam. Het is een sluipend proces, hetgeen verklaart dat je je zelden al in een beginstadium bij de oogarts meldt. Een behandeling is er nog niet. Wel kunnen bepaalde voedingssupplementen een vertragende werking hebben op het voortschrijdende degeneratieve proces van droge LMD.

De natte vorm van LMD

De natte vorm van LMD vertoont ernstiger stoornissen in het gezichtsvermogen dan de droge vorm. Het verloop gaat veel sneller. Het plotseling optreden van vervorming van een beeld is meestal het eerste symptoom. In een tijdsbestek van weken, soms zelfs van dagen, kan het gezichtsvermogen ernstig beschadigd worden. Dit hangt samen met de ontwikkeling van een bijzonder soort afwijking in het gebied van de macula, neovascularisatie genoemd. Er is dan sprake van groei van abnormale bloedvaatjes onder de macula en die veroorzaken het vocht en de bloedinkjes die karakteristiek zijn voor natte LMD. Bij vroegtijdige ontdekking is de behandeling van natte LMD in een aantal gevallen mogelijk. Hoewel het een belangrijk element is bij de natte MD, kan abnormale vaatgroei ook bij andere netvliesaandoeningen voorkomen. Het abnormale weefsel met bloedvaatjes kan spontaan stuk gaan. Er ontstaan bloedinkjes en bovendien gemakkelijk oedeem (vocht). Natte MD wordt ook wel exsudatieve MD genoemd. Een minder vaak voorkomende benaming is de ziekte van Junius-Kuhnt, genoemd naar een tweetal oogartsen die de aandoening in het verleden hebben onderzocht en bekendheid hebben gegeven. Bij vroegtijdige ontdekking is de behandeling van natte LMD in een aantal gevallen mogelijk. Tot voor kort bestond er alleen de mogelijkheid van Photodynamische Therapie (PDTbehandeling). Sinds begin 2007 kunnen oogartsen injecties geven in het glasachtig lichaam van het oog met zogenaamde vaatgroeiremmers (VEGF-remmers). De groei van de nieuwgevormde vaatjes onder het netvlies wordt afgeremd omdat deze de oorzaak zijn van bloedinkjes en het vocht van natte MD. Deze injecties moeten wel vaker herhaald worden op indicatie van de oogarts. Zelden worden beide ogen gelijktijdig aangetast. Daarom krijgen patiënten het advies zeer attent te zijn op veranderingen in de scherpte van het zien, niet alleen van het zieke oog, maar vooral van het nog gezonde oog. Als de scherpte daalt, als het beeld vervormt of als delen uit het beeld wegvallen, dan zijn dit allemaal signalen voor een spoedeisend bezoek aan de oogarts, dat via de huisarts of de optometrist te regelen is.

Dit is een voorlichtingsfilm van het Oogziekenhuis Rotterdam over het toedienen van injecties in het oog.

Klik hier voor de film

Syndroom van Charles Bonnet

Het syndroom van Charles Bonnet wordt gekenmerkt door het optreden van visuele hallucinaties bij geestelijk gezonde personen. Het is genoemd naar een Zwitserse filosoof, die dit verschijnsel in 1760 beschreven heeft. Hoewel het verschijnsel al lang bekend is, wordt er weinig aandacht aan besteed. Eén van de redenen hiervoor is, dat je denkt dat het verschijnsel maar zelden voorkomt en bovendien moeilijk vast te stellen is. In werkelijkheid blijkt het echter nogal eens voor te komen bij ouderen met een verminderde gezichtsscherpte. Het kan dus ook voorkomen bij mensen met LMD.
Bij het syndroom van Charles Bonnet gaat het ten eerste om mensen die geestelijk normaal zijn en niet onder behandeling zijn van een psychiater vanwege hallucinaties. Ten tweede gaat het om visuele hallucinaties. Mensen zien dingen of figuren die er niet zijn. De mate waarin de hallucinaties optreden, kan sterk wisselen. Meestal heeft iemand een paar keer per week een hallucinatie die een paar minuten duurt. Sommigen hebben maar één keer zo’n ervaring, anderen hebben het jaren achter elkaar.
Hoe dit verschijnsel ontstaat, is niet bekend. Er zijn wel ideeën over, waarbij een relatie wordt gelegd met fantoompijn. Het lijkt er op dat bij mensen met een visuele aandoening de hersenen minder informatie krijgen en de leegte zelf spontaan met beelden opvullen (fantoombeelden). Ter vergelijking: iemand bij wie een been is geamputeerd, kan toch het gevoel hebben dat hij pijn in dat been heeft. Er is geen behandeling voor het syndroom van Charles Bonnet. Soms verdwijnt het verschijnsel vanzelf, wanneer het gezichtsvermogen verbetert, bijvoorbeeld na behandeling van de eigenlijke oogaandoening. Bij sommige mensen treden de hallucinaties alleen onder bepaalde omstandigheden op en kan geprobeerd worden die situaties te vermijden. Het waarnemen van sterretjes, lichtflitsen, strepen en vlekken zijn veel voorkomende reacties van het netvlies als daar een ziekte of andere schade is ontstaan. Dergelijke verschijnselen vallen niet onder het syndroom van Charles Bonnet.

Diabetische retinopathie

Hierbij kunnen de kleine bloedvaatjes rond het gebied van de macula, maar ook elders in het netvlies, worden aangetast. In het algemeen is optimale controle van de diabetes en de voorgeschreven medicijnen belangrijk in combinatie met andere risicofactoren zoals verhoogde bloeddruk en cholesterolgehalte.

Maculagat

Het oog is gevuld met een doorzichtige vloeistof, het glasvocht. Deze vloeistof vult de ruimte op tussen de lens en het netvlies. Bij het ouder worden veranderd deze vloeistof in een dikke, stroperige gel. Door de voortdurende trek aan de macula kan dan een klein gaatje ontstaan, het maculagat. Als dit gat groter wordt, wordt het centrale zien onmogelijk. Meestal blijft een maculagat beperkt tot één oog. Het maculagat kan, in een vroeg ontdekt stadium, geopereerd worden. De kans op succes is vrij hoog. De symptomen van maculagaten lijken veel op die van LMD, maar het zijn wel twee van elkaar te onderscheiden aandoeningen.

Macular Pucker

Macular pucker is een Engelse term. Pucker betekent plooi of rimpel. Af en toe blijkt het voor te komen dat zich op het netvlies een dun vliesje vormt, dat zich uitbreidt over de binnenzijde van het netvlies. Dit vliesje wordt vooral bij oudere mensen gevonden en komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Als het vliesje zich op het perifere deel van het netvlies bevindt, geeft het meestal weinig klachten. Is de macula echter bij het proces betrokken, dan kunnen vage klachten ontstaan over het afnemen van de gezichtsscherpte en vervorming van het beeld. Een vervelende eigenschap van een dergelijk vliesje is dat het kan gaan krimpen. Dat is op zich geen probleem, maar wel als het aan het netvlies vastzit. Het netvlies kan dan uit model getrokken worden. Een macular pucker ontstaat meestal spontaan. Zo’n vliesje kan in de meeste gevallen via operatieve weg worden verwijderd. Een dergelijke operatie kan tot verbetering leiden, maar de pucker kan in sommige gevallen wel weer terugkeren.

Retinitis centralis serosa

Dit is een ontstekingachtige aandoening, die gepaard gaat met het optreden van vocht in het gebied van de macula. Het komt vaak voor bij jonge mannen als zij aan sterke stress onderhevig zijn. Meestal treedt spontaan herstel op, hetgeen echter wel langere tijd kan duren.

Toxoplasmose

Hier is sprake van een ontsteking die ontstaan is ten gevolge van infectie met toxoplasma gondii, een eencellige parasiet, die zich bij voorkeur nestelt in het gebied van de macula. Infectie kan al vóór de geboorte plaatsvinden, maar het kan ook later optreden.

Cystoid maculaoedeem

Deze aandoening kan vooral voorkomen als gevolg van complicaties na een oogoperatie.

Toxische maculopathie

Dit kan optreden na langdurig gebruik van bepaalde medicamenten in te hoge dosering.

Specials

Over Juveniele MaculaDegeneratie, Maculagat/Macular pucker en Toxoplasmose heeft de MaculaVereniging specials uitgebracht. Deze kunnen aangevraagd worden bij het landelijk bureau in Utrecht, telefoonnummer 030-298 07 07.

Voorlichtingsvideo

Dit is een voorlichtingsfilm van het Oogziekenhuis Rotterdam over het toedienen van injecties in het oog.

Klik hier voor de film